Παχυσαρκία και Οστεοαρθρίτιδα γόνατος.

Εδώ και χρόνια πλήθος κλινικών και επιδημιολογικών μελετών έχουν επισημάνει την άμεση συσχέτιση μεταξύ της παχυσαρκίας και της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος (ΟΑ γόνατος).

Η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος είναι μία χρόνια εκφυλιστική πάθηση που χαρακτηρίζεται από:

• Bαθμιαία φθορά του αρθρικού χόνδρου,
• Kαταστροφή του υποχόνδριου οστού
• Aντιδραστική ανάπτυξη νέου οστού με την μορφή των οστεοφύτων.

Η παχυσαρκία είναι η πάθηση που προκαλείται από την υπερβολική συσσώρευση λίπους στο σώμα και έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία. Ως παχύσαρκοι χαρακτηρίζονται τα άτομα τα οποία ο δείκτης μάζας σώματός τους (BMI) είναι πάνω απο 30 kg/m2.

Μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Βρετανία έδειξε ότι, οι γυναίκες που είχαν υψηλότερο BMI είχαν 6 φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν ΟΑ γόνατος και σχεδόν 18 φορές περισσότερες πιθανότητες να αναπτύξουν ΟΑ και στα δύο γόνατα σε σχέση με τις γυναίκες που είχαν χαμηλότερο BMI. Οι επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι, το αυξημένο σωματικό βάρος προηγείται της ανάπτυξη της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος.

Μία άλλη επιδημιολογική μελέτη που περιελάμβανε άντρες και γυναίκες έδειξε ότι, για κάθε
3,8 kg/m2 αύξηση του BMI, ο κίνδυνος ανάπτυξης οστεοαρθρίτιδας γόνατος αυξανόταν κατά 40%.

Αρχικά, η παχυσαρκία συμβάλλει στην αύξηση των μηχανικών φορτίων στο γόνατο. Κλινικές και επιδημιολογικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι τα μη φυσιολογικά φορτία στο γόνατο μπορούν να αλλάξουν τη σύσταση, τη δομή και τις μηχανικές ιδιότητες του αρθρικού χόνδρου. Οι αλλαγές αυτές στη δομή του αρθρικού χόνδρου προκαλούν τοπικά απάντηση από το ανοσοποιητικό σύστημα, που έχει σαν αποτέλεσμα τη συστηματική φλεγμονώδη απόκριση μέσα στην άρθρωση. Τα αυξημένα μηχανικά φορτία στην άρθρωση μπορούν να ανιχνευθούν από τους μηχανοϋποδοχείς στην επιφάνεια των χονδροκυττάρων και να οδηγήσουν στην ενδοκυτταρική σηματοδότηση ενός καταρράκτη κυττοκινών και αυξητικών παραγόντων.

Σύμφωνα με την εμβιομηχανική, οι δυνάμεις που ασκούνται από τους μύες καθορίζουν το πως κατανέμονται τα φορτία σε μία άρθρωση. Επομένως, όταν μειώνονται οι δυνάμεις από τους μύες αλλάζουν και οι συνθήκες φόρτισης στην άρθρωση. Αδυναμία του τετρακεφάλου να απορροφήσει επαρκώς τα φορτία στο γόνατο μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερα δυναμικά φορτία στον αρθρικό χόνδρο, με αποτέλεσμα τον προοδευτικό εκφυλισμό της άρθρωσης.

Πριν μερικά χρόνια, ερευνητές υπέθεσαν ότι η αρχική αιτία ανάπτυξης ΟΑ γόνατος είναι η απώλεια μυικής μάζας , αλλά αυτό στην συνέχεια συμβάλλει στην αύξηση του λίπους και στην περαιτέρω μείωση της μυικής μάζας. Βέβαια, πρέπει να σημειωθεί ότι η μέτρηση του BMI αντανακλά συνολικά την λιπώδη και μυϊκή μάζα επομένως δεν μπορούμε να βασιστούμε σε αυτό όταν θέλουμε να γνωρίζουμε την μυϊκή μάζα, γι’αυτό το λόγο υπάρχουν πιο εξειδικευμένες μέθοδοι.

Πέρα από αυτό, η απώλεια της μυϊκής μάζας και η αύξηση της λιπώδους μάζας έχει συνδεθεί με την παρουσία ινσουλινοαντίστασης. Έχει αποδειχθεί ότι, η ινσουλίνη διεγείρει τα χονδροκύτταρα και τους χονδροβλάστες ώστε αυτά με τη σειρά τους να παράγουν τις πρωτεογλυκάνες, οι οποίες είναι απαραίτητες για την σωστή λειτουργία του αρθρικού χόνδρου. Η μειωμένη ευαισθησία στην ινσουλίνη προκαλεί καταστροφικές επιπτώσεις στον αρθρικό χόνδρο.

Λόγω του ότι η παχυσαρκία χαρακτηρίζεται ως μια κατάσταση χρόνιας φλεγμονής, καθώς ο λιπώδης ιστός είναι ένα ενδοκρινικό όργανο με υψηλή μεταβολική δραστηριότητα οδηγεί στην παραγωγή δραστικών παραγόντων όπως η λεπτίνη και η αντιπονεκτίνη. Η λεπτπίνη η οποία είναι αυξημένη στα παχύσαρκα άτομα, έχει αποδειχθεί ότι, σχετίζεται με τον εκφυλισμό του αρθρικού χόνδρου και με την παραγωγή προφλεγμονωδών κυτοκινών. Αυτό σημαίνει ότι η λεπτίνη μηχανιστηκά, έχει έναν άμεσο προφλεγμονώδη και καταβολικό ρόλο στον μεταβολισμό του αρθρικού χόνδρου.

Επομένως, δύο θα πρέπει να είναι οι στόχοι για την πρόληψη και αντιμετώπιση της ΟΑ γόνατος:

1. Η μείωση του αυξημένου σωματικού βάρους με σκοπό την επίτευξη ενός φυσιολογικού σωματικού βάρους. Οι γενικές οδηγίες για την διατροφική αντιμετώπιση της οστεοαρθρίτιδας γόνατος περιλαμβάνουν την μείωση της φλεγμονής, την βελτίωση της ινσουλινοαντίστασης και την επίτευξη ενός φυσιολογικού σωματικού βάρους. Προτείνεται μια διατροφή βασισμένη σε φυτικής προέλευσης τρόφιμα, φρέσκα φρούτα, λαχανικά, προϊόντα ολικής άλεσης, λιπαρά ψάρια και άπαχο κρέας. Επίσης, το πρότυπο της μεσογειακής διατροφής έχει φανεί ότι βοηθάει ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα γόνατος.
2. Η βελτίωση της δύναμης των μυών της άρθρωσης του γόνατος και της κινητικότητας της άρθρωσης μέσω της φυσικοθεραπείας και της θεραπευτικής άσκησης. Προτείνεται η γενικότερη ενασχόληση του ασθενούς με την άσκηση πχ. άσκηση στο νερό, ένας αποτελεσματικός και διασκεδαστικός τρόπος άσκησης, ειδικά όσο πλησιάζει το καλοκαίρι!
   📚 Πηγές:MaryFran R. Sowers and Carrie A. Karvonen-Gutierrez (2010). The evolving role of obesity in knee osteoarthritis.NIH. pp. 533–537
   📚: Hughes EJ. Nutritional Protocol for Osteoarthrosis (Degenerative Joint Disease). J Clin Nutr Diet. 2016, 2:4.